1. Η Αξία της ζωής
Ο Χριστιανισμός ξεκινά από μια θεμελιώδη παραδοχή: αυτός ο κόσμος δεν είναι ο προορισμός μας, παρά ένα πέρασμα. Ο πραγματικός στόχος βρίσκεται πέρα από τον θάνατο - σε μια αιώνια ζωή στην οποία φτάνουμε μέσα από τη μετάνοια και την υπομονή στον πόνο.
«Τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθώσι με την δόξαν την μέλλουσαν να αποκαλυφθή εις ημάς.» Προς Ρωμαίους 8:18 (Καινή Διαθήκη)
«Εν τω κόσμω θέλετε έχει θλίψιν· αλλά θαρσείτε, εγώ ενίκησα τον κόσμον.» Κατά Ιωάννην 16:33
«Εκείνα τα οποία οφθαλμός δεν είδε και ωτίον δεν ήκουσε και εις καρδίαν ανθρώπου δεν ανέβησαν, τα οποία ο Θεός ητοίμασεν εις τους αγαπώντας αυτόν.» Προς Κορίνθιους Α 2:9 (Καινή Διαθήκη)
«Ταύτα ελάλησα προς εσάς, διά να έχητε ειρήνην εν εμοί. Εν τω κόσμω θέλετε έχει θλίψιν αλλά θαρσείτε, εγώ ενίκησα τον κόσμον.» Κατά Ιωάννη:33 (Καινή Διαθήκη)
Αν όμως η αληθινή ζωή βρίσκεται αλλού, τότε αυτή εδώ σχετικοποιείται. Ο πόνος γίνεται ανεκτός, αφού «δεν αξίζει να συγκριθεί» με όσα έρχονται. Και μόλις δεχτείς ότι υπάρχει κάτι ανώτερο από τη ζωή, η ζωή παύει να είναι απαραβίαστη: γίνεται κάτι που μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να θυσιαστεί. Αυτό δεν αφορά προθέσεις - είναι λογική συνέπεια.
Το ίδιο ισχύει και για την ευθύνη μέσα στη ζωή. Αν μια ψυχή σώζεται με μια μετάνοια στο τέλος, τότε ακόμα και μια ζωή κακίας μπορεί να «τακτοποιηθεί» στο τελευταίο λεπτό — και δεν χρειάζεται καν κυνικός σχεδιασμός, αρκεί η βολική εικόνα που σχεδόν όλοι έχουμε για τον εαυτό μας. Ό,τι είναι αναστρέψιμο, όμως, μετράει λιγότερο.
Αυτό δεν εξαρτάται καν από το αν ο Θεός υπάρχει στ' αλήθεια. Αρκεί η ιδέα του και μόνο. Από τη στιγμή που τοποθετείς κάτι πάνω από αυτή τη ζωή - μια αιώνια ψυχή, μια μέλλουσα δόξα - της αφαιρείς μέρος της αξίας της. Η ιδέα του Θεού και μόνο υποβαθμίζει την αξία ζωής.
Για τους άθεους ισχύει το αντίθετο. Όπως δεν υπήρχαμε πριν γεννηθούμε, έτσι δεν υπάρχουμε μετά τον θάνατο μας (Επίκουρος). Δεν υπάρχει δεύτερη ευκαιρία, ούτε αποζημίωση, ούτε συνέχεια αλλού· τίποτα να αντισταθμίσει όσα χάνονται εδώ.
Και ακριβώς αυτή η έλλειψη δίνει στη ζωή την πραγματική της αξία. Όταν είναι η μόνη που έχεις, δεν μπορεί να σχετικοποιηθεί από κάτι ανώτερο, γιατί δεν υπάρχει τίποτα ανώτερο. Δεν αξίζει λιγότερο επειδή τελειώνει — αξίζει επειδή τελειώνει... η σπανιότητα δεν είναι ελάττωμα της αξίας, αλλά η πηγή της.
Έτσι η απουσία του Θεού δεν αφήνει κενό και επιστρέφει όλη την ευθύνη εδώ, στον άνθρωπο. Χωρίς επόμενο γύρο που θα διορθώσει τα στραβά, και χωρίς τελευταία στιγμή που θα τα σβήσει, ο καθένας αναγκάζεται να σκεφτεί συνειδητά πώς θα ξοδέψει τον χρόνο του, πώς θα φροντίσει την υγεία του, και σε ποιον σκοπό αξίζει πραγματικά να αφιερώσει τη μία και μοναδική ζωή που θα έχει ποτέ.
2. Ο Σκοπός της ζωής
Σϋμφωνα με τον Θεό ο απώτερος σκοπός της ζωής μας είναι να ενωθούμε μαζί του (θέωση).
Αυτόν τον σκοπό το παιδί δεν τον ανακαλύπτει μόνο του αλλά του τον διδάσκουν με κατήχηση. Από πολύ νωρίς πριν προλάβει να αναπτύξει κριτική σκέψη, όσο είναι ακόμα ανυπεράσπιστο και μπορεί να πιστέψει οτιδήποτε. Με την επανάληψη, αναπόφευκτα το πιστεύει. Στην συνέχεια η ζημιά ξετυλίγεται σε τέσσερα στάδια, όπου το καθένα γεννά το επόμενο.
- Πρώτα, του στερείται ο δικός του σκοπός. Παίρνοντας έτοιμη την απάντηση, χάνει τον λόγο να αναζητήσει τον δικό του απώτερο σκοπό, χάνει τη φυσική ωρίμανση που έρχεται μέσα από την ανακάλυψη του ποιος είναι και γιατί υπάρχει.
- Στη θέση του, του ανατίθεται ένας ξένος σκοπός. Ένας σκοπός που δεν τον κατανοεί λογικά, ούτε γεννήθηκε εμπειρικά μέσα του - αφού δεν έχει βιώσει τίποτα από τα υπερφυσικά πράγματα στα οποία κατηχείται. Έτσι πορεύεται μ' έναν σκοπό που δεν είναι κτήμα του, παρά απλώς μια πεποίθηση - μια εξωτερική εντολή που τον υποβιβάζει σε εκτελεστή ενός σχεδίου που δεν του ανήκει.
- Επειδή ακριβώς ο σκοπός είναι ξένος, το παιδί δεν μπορεί να τον υπηρετήσει - και ενοχοποιείται. Ανοίγει μέσα του ένα κενό ανάμεσα στο πώς ζει και στο πώς «θα έπρεπε» να ζει ως αυθεντικός χριστιανός. Το κενό αυτό ζημιώνει την εικόνα που έχει για τον εαυτό του, τον κάνει να νιώθει αμαρτωλός ή ανάξιος, και γεννά το ανθυγιεινό συναίσθημα της ενοχής.
- Και η ενοχή, τελικά, υποβαθμίζει τις ίδιες τις αξίες. Καθώς αδυνατεί να ζήσει στο ύψος του ξένου ιδανικού, το παιδί καταλήγει να βλέπει την υπηρεσία οποιασδήποτε αξίας ως συναισθηματική πολυτέλεια, αφέλεια ή γραφικότητα - αντί για την απαραίτητη προϋπόθεση μιας ζωής με νόημα.
Για τους άθεους το νόημα και ο απώτερος σκοπός της ζωής δεν υπάρχουν έτοιμα προς κατήχηση. Αυτό που μεταφέρεται είναι οι αξίες της ανθρωπιστικής παιδείας - αξίες με επιστημονική βάση, που γίνονται κατανοητές με τη λογική, χωρίς ανάγκη τυφλής πίστης.
Εδώ βρίσκεται όλη η διαφορά: το παιδί δεν μαθαίνει να υπηρετεί ένα νόημα, μαθαίνει να το δημιουργεί. Κι αυτή η μία διαφορά τα ανατρέπει όλα, ένα προς ένα:
Δεν του στερείται ο σκοπός του, γιατί τον χτίζει μόνο του. Δεν του επιβάλλεται κάτι ξένο, γιατί το νόημα γεννιέται μέσα από τη δική του κατανόηση. Δεν φορτώνεται ενοχή, γιατί η ηθική του δεν πηγάζει από φόβο τιμωρίας αλλά από ενσυναίσθηση - δεν προσπαθεί να γίνει κάτι που «πρέπει», αλλά να ζήσει σύμφωνα με αυτό που είναι. Και οι αξίες δεν υποβαθμίζονται, γιατί τις βιώνει ως δικές του.
Έτσι χτίζεται στον χαρακτήρα τους η αποδοχή της διαφορετικότητας, που διευρύνει τα όρια της ενσυναίσθησης πέρα από τον κύκλο των ομοίων του/της, προάγετε η ηθική τους ανάπτυξη και ελαφραίνει η πίεση για κοινωνική προσαρμογή.
3. Το καλό
Ο λόγος του Θεού διδάσκει στα παιδιά να είναι καλά και να κάνουν καλές πράξεις, με την υπόσχεση ότι μετά θάνατον η ψυχή τους θα ανταμειφθεί με μια θέση στον παράδεισο. Διαφορετικά, απειλούνται ότι θα καταλήξουν σε ένα τρομαχτικό μέρος όπου θα υποφέρουν αιώνια.
Αυτή η μέθοδος του μαστίγιου - καρότου μπορεί να παράγει συμμόρφωση, όχι όμως ηθική ωρίμανση, γιατί πραγματικά καλός δεν γίνεσαι με το ζόρι αλλά με την κατανόηση.
Το πρόβλημα όμως δεν σταματά εκεί. Συνδέοντας το καλό με ανταμοιβή, ο Θεός το απαξιώνει στη ρίζα του: το μετατρέπει σε μέσο προσωπικού οφέλους. Από κοινωνικό πλεονέκτημα του είδους, το υποβαθμίζει σε νόμισμα. Αυτό ζημιώνει τα παιδιά σε δύο επίπεδα - μέσα τους και γύρω τους.
- Μέσα τους: αντί να καλλιεργεί την κοινωνική τους πλευρά, η καλοσύνη πλέον στηρίζεται στη χειρότερη - την υστερόβουλη. Αυτή που λειτουργεί με ανταλλάγματα, που ζυγίζει το όφελος και αποθησαυρίζει καλές πράξεις σαν πόντους καλοσύνης στο παιχνίδι του Θεού, για να περάσουμε επιτυχώς στην τελική πίστα (μετά τον θάνατο, φυσικά).
- Γύρω τους: αν το καλό νοηθεί ως συναλλαγή, τότε και οι πράξεις των άλλων διαβάζονται και αυτές ως ιδιοτελείς. Έτσι τα παιδιά μαθένουν να απαξιώνουν τον ειλικρινή αλτρουισμό των άλλων, ερμηνεύοντάς τον ως αφέλεια ή κρυφή σκοπιμότητα.
Τα άθεα παιδιά είναι ελεύθερα να κάνουν το καλό χωρίς να περιμένουν καμιά τελική ανταμοιβή από κανένα θεό. Κι αυτή η ελευθερία προλαμβάνει ακριβώς τα δύο σημεία που ο Θεός ζημιώνει.
Μέσα τους: όταν κάνουν το καλό χωρίς ανταμοιβή, δείχνουν στον εαυτό τους την καλύτερη τους εκδοχή. Έτσι καλλιεργούν το αίσθημα της ολοκλήρωσης και κερδίζουν τον αυτοσεβασμό τους με την αξία τους - όχι μόνο για τις πράξεις τους, αλλά και για τις ξεκάθαρες προθέσεις τους.
Γύρω τους: κι επειδή το δικό τους καλό δεν είναι συναλλαγή, δεν υποθέτουν αυτόματα ότι και των άλλων είναι. Μπορούν να δουν μια ειλικρινή πράξη καλοσύνης χωρίς να ψάχνουν από πίσω της κρυφή ιδιοτέλεια.
Χωρίς Θεο η καλοσύνη πατάει σε διαφορετικές βάσεις, γιατί ό, τι κάνουν τα παιδιά το κάνουν από μόνα τους. Επειδή έχουν αυτήν την εικόνα για τον εαυτό τους, του ελεύθερου ανθρώπου που δεν χρωστάει καλές πράξεις σε κανέναν, γιαυτό τις κάνει με την καρδιά του, αυθεντικά και ελεύθερα.
4. Η ανάπτυξη της ηθικής
Σύμφωνα με το μοντέλο του Lawrence Kohlberg, η ηθική αναπτύσσεται προοδευτικά, περνώντας από έξι στάδια - ξεκινώντας από την υπακοή λόγω φόβου και καταλήγοντας στην αποδοχή παγκόσμιων αξιών.
Κρίσιμο είναι ένα εύρημα του μοντέλου: ο καθένας κατανοεί τους άλλους το πολύ ένα στάδιο πάνω από το δικό του. Ό,τι βρίσκεται ψηλότερα δεν φαίνεται λάθος - φαίνεται ακατανόητο. Γι' αυτό το στάδιο στο οποίο σταματά κανείς δεν είναι απλώς ένα όριο, είναι ο ορίζοντας πέρα από τον οποίο δεν υποψιάζεται καν ότι υπάρχει κάτι.
| Στάδιο | Περιγραφή Ηλικία |
|---|---|
| 6 |
Παγκόσμιες αξίες και Συνείδηση
Ενήληκας
Αποδοχή ανθρώπινων δικαιωμάτων και διαφορετικότητας. Ανυπαοή σε άδικο νόμο ακόμα και με προσωπικό κόστος, Παγκόσμια συνείδηση και αξίες
|
| 5 |
Κοινωνικός και Ηθικός άνθρωπος
Έφηβος
Αναγνωρίζει το αμοιβαίο όφελος του κοινωνικού συμβολαίου. Την διαφορά μεταξύ νόμιμου και ηθικού. Η δικαιοσύνη δεν είναι άσπρο - μαύρο. Οι άδικοι νόμοι θα πρέπει να αλλάζουν.
|
| 4 |
Νομοταγής πολίτης
10-12 ετών
Οι νόμοι είναι πάνω από τα ατομικά δικαιώματα χάριν κοινωνικής συνοχής. Συμμορφώνεται με τις αρχές άσχετα με το αν είναι δίκαιες ή άδικες.
|
| 3 |
Καλό παιδί
7-10 ετών
Καλό και κακό καθορίζονται από το τι είναι αποδεκτό ή δημοφιλές στην ομάδα και τις αξίες της. Αποζητάει την κοινωνική αποδοχή, αποφεύγει την κοινωνική απόρριψη.
|
| 2 |
Αμοιβαιότητα δικαιοσύνης
4-7 ετών
Θα κάνω κάτι καλό για εσένα αν κάνεις κάτι καλό για εμένα. Το δίκαιο είναι ίδιο για όλους, εμένα, γονείς, φίλους.
|
| 1 |
Υπακοή και Αποφυγή τιμωρίας
2-4 ετών
Καλό είναι ό, τι επιβραβεύεται. Κακό είναι ό, τι τιμωρείται. Είναι εντάξει αν δεν σε πιάσουν!
|
Το μοντέλο της πίστης του Θεού βασίζεται στα χαμηλά στάδια της κλίμακας και το χειρότερο είναι πως εμποδίζει την ηθική ανάπτυξη.
Βασίζεται στο στάδιο 1. Η αφετηρία είναι ο φόβος της θεϊκής τιμωρίας και η υπακοή στους νόμους του Θεού: καλό είναι ό,τι σε σώζει, κακό ό,τι σε καταδικάζει. Είναι ακριβώς η λογική του μικρού παιδιού που φοβάται την τιμωρία.
Περιορίζει τα παιδιά μέχρι τα στάδια 3-4. Τα παιδιά μαθαίνουν να συμμορφώνονται με τις νόρμες της ομάδας του - θρησκεία, κοινότητα - και ν' αποφεύγουν την αμφισβήτηση. Οι νόμοι του Θεού παρουσιάζονται ως απόλυτοι, ανεξάρτητα από το αν είναι δίκαιοι.
Επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο όπως στην καλοσύνη [2]. Όπως ο άνθρωπος που έμαθε να πράττει με ανταμοιβή βλέπει την καλοσύνη των άλλων με υστεροβουλία ή ανοησία, έτσι κι αυτός που μένει στο στάδιο 4 αδυνατεί να συμμεριστεί όσους βρίσκονται σε ανώτερα στάδια - και ερμηνεύει την ηθική τους ως υστεροβουλία ή ανοησία.
Η ιδέα του Θεού δεν περιορίζει απλώς την ηθική, κρύβει από τον άνθρωπο ότι υπάρχει κάτι πέρα από τον φραγμό.
Χωρίς τον φραγμό της τυφλής υπακοής η ηθική μπορεί να αναπτυχθεί ανεμπόδιστα. Όσοι μεγαλώνουν μαθαίνοντας να αμφισβητούν - αντί να δέχονται έτοιμους τους κανόνες - κινούνται άνετα στο στάδιο 5, ενώ κάποιοι φτάνουν στο 6: εκεί όπου αντιστέκεσαι σ' έναν άδικο νόμο όχι για προσωπικό όφελος αλλά επειδή είναι άδικος.
Τα παιδιά δεν εκπαιδεύονται στην τυφλή υπακοή των νόμων (του θεού ή της πολιτείας) αλλά στην αμφιβολία και την αμφισβήτηση. Μαθαίνουν να εξετάζουν το περιβάλλον και τους κανόνες του αντί να τους δέχονται έτοιμους - χαρακτηριστικά ηθικής επιπέδου 5 και 6 στην κλίμακα του Kohlberg.
Επιπλέον οι αξίες της ανθρωπιστικής παιδείας [1] που παίρνουν από τους γονείς τους, σε συνδυασμό με την αποδοχή της διαφορετικότητας που καλλιεργούν κατά την αναζήτηση του απώτερου σκοπού τους [2], δημιουργούν τις προϋποθέσεις για συλλογική συνείδηση που είναι και αυτή μέρος της ηθικής επιπέδου 5 και 6.
Στην πράξη, για τα παιδιά αυτά είναι πιο εύκολο να βρίσκονται σε ομάδες διατηρώντας την ταυτότητά τους, ανεξάρτητα από το αν συμφωνούν με τις αξίες της ομάδας. Δεν χρειάζεται να συμμορφωθούν για ν' ανήκουν - γιατί η σκέψη τους δεν είναι αιχμάλωτη των πεποιθήσεών τους.
5. Η ελεύθερη βούληση
Η χριστιανισμός τοποθετεί την ευθύνη της επιλογής εξ ολοκλήρου στον άνθρωπο: «Πειράζεται, όμως, κάθε ένας, από τη δική του επιθυμία, καθώς παρασύρεται και δελεάζεται.»Ιακώβου 1:13-17 (Καινή Διαθήκη)
Και ξεκαθαρίζει ότι αυτή η επιλογή θα κριθεί: «Και εφ' όσον επικαλείσθε ως Πατέρας σας τον Θεόν, ο οποίος κρίνει τον καθένα χωρίς προσωποληψίαν, αλλά σύμφωνα με τα έργα της ζωής του...» Α’ Πέτρου 1:17 (Καινή Διαθήκη)
Και δεν αφήνει περιθώριο ουδετερότητας: «εκρίθησαν όλοι οι νεκροί, σύμφωνα με τα έργα των.» Αποκάλυψη 20:12–13 (Καινή Διαθήκη)
Το σχήμα είναι ξεκάθαρο: ο άνθρωπος έχει μέσα του το καλό και το κακό, αυτός αποφασίζει ελεύθερα τι θα επιλέξει, και αν επιλέξει το κακό, δικαίως θα τιμωρηθεί αμείλικτα. Όλο το οικοδόμημα στηρίζεται σε μία προϋπόθεση: ότι η επιλογή είναι πραγματικά ελεύθερη. Αν αυτή η προϋπόθεση δεν ισχύει, τότε καταρρέει μαζί της και η δικαιοσύνη της τιμωρίας.
Η ιδέα της ελεύθερης βούλησης δεν είναι αθώα. Όμως για να δούμε γιατί, πρέπει πρώτα να δούμε αν η βούληση είναι όντως ελεύθερη - γιατί όλα τα υπόλοιπα κρέμονται από αυτό.
Γιατί δεν μπορεί να υπάρξει:
Η δίκαιη τιμωρία προϋποθέτει κάτι πολύ συγκεκριμένο: ότι το άτομο θα μπορούσε, υπό τις ίδιες ακριβώς συνθήκες, να είχε πράξει διαφορετικά. Όμως αυτό πρακτικά δεν μπορεί να συμβεί. Τα γονίδια που μας έτυχαν, αλληλοεπιδρούν με το περιβάλλον που μας έτυχε, παράγοντας τυχαίες εμπειρίες, τις οποίες αξιολογούμε με την παιδεία που άλλοι, κάποτε έτυχε να επιλέξουν για εμάς.
Αν μας είχαν τύχει άλλοι γονείς, άλλα γονίδια, άλλο περιβάλλον, παιδεία, φίλοι και εχθροί, αναπόφεκτα θα είχαμε άλλες εμπειρίες, θα αναγνωρίζαμε άλλες επιλογές, θα ιεραρχούσαμε με βάση άλλες αξίες, θα είχαμε άλλη συμπεριφορά, άλλη βούληση, διαφορετική από αυτήν που έχουμε τώρα. Και αφού δεν επιλέξαμε τίποτα από αυτά που την καθορίζουν την βούληση μας, τότε δεν είναι δίκαιο να κριθούμε για αυτήν και να τιμωριθούμε αιώνια και αμείλικτα.
Το πρόβλημα είναι πως η ιδέα της ελεύθερης βούλησης δεν είναι πολιτικά ουδέτερη:
Κοινωνικά: Πιστέυοντας στην ελεύθερη βούληση, η ευθύνη των πράξεων αποδίδεται στο άτομο, αντί στις συνθήκες που το διαμόρφωσαν. Με αυτόν τον τρόπο τα κοινωνικά προβλήματα μετατρέπονται σε προσωπικές αποτυχίες. Φταίει ο πολίτης όχι το κράτος. Φταίει ο φτωχός για την φτώχεια του γιατί επέλεξε ελεύθερα, γιατί είχε την επιλογή να αλλάξει την ζωή του. Αυτό στην πράξη σημαίνει πως η ευθύνη του κράτους μετατοπίζεται στον πολίτη.
Το πρόβλημα είναι πιο συμαντικό γιατί αυτό καθορίζει την λυση: Για τα κοινωνικά προβλήματα η λύση είναι το κοινωνικό κράτος πρόνοιας. Για τα ατομικά προβλήματα η λύση είναι τα ατομικά επιδόματα.
Οι δεξιές πολιτικές ατομικών επιδομάτων αυξάνουν τη ζήτηση,
οι αριστερές πολιτικές κοινωνικού κράτους αυξάνουν την προσφορά.
Η ζήτηση τις αυξάνει τις τιμές.
Η προσφορά μειώνει.
Η ελέυθερη βούληση εκπαιδεύει τους ψηφοφόρους να βλέπουν προσωπικές αποτυχίες αντί για κοινωνικά προβλήματα. Να αδιαφορούν για το κοινωνικό κράτος, να προτιμούν τα επιδόματα για ιδιωτικές κλινικές, αντί τα σύγχρονα δημόσια νοσοκομεία.
Η κοινωνική αδιαφορία κάνει το παιδί καλύτερο ή χειρότερο? Στην ουσία η ιδέα του Θεού μας κοστίζει ακριβά - μας στερεί ένα σύγχρονο κοινωνικό κράτος, με σύγχρονα δημόσια νοσοκομεία και σύγχρονα δημόσια σχολεία.
Η τιμωρητική συμπεριφορά και η κοινωνική αδιαφορία είναι ο τρόπος με τον οποίο ο θεός χωρίζει τους ανθρώπους και δημιουργεί τις συνθήκες που γενάνε το κακό.
6. Το κακό
Χριστιανισμός και Θρησκεύματα (Β Γενικού Λυκείου - Γενικής Παιδείας) Κεφάλαιο 11. Γιατί υπάρχει το κακό στον κόσμο;
"Όσον αφορά στη φύση και την προέλευση του κακού πρέπει να διευκρινίσουμε ότι το κακό δεν υπάρχει ως δημιούργημα και ο Θεός δεν ευθύνεται για αυτό. Υπάρχει ως διακοπή της σχέσης του κτιστού κόσμου με το Θεό, σχέση που είναι απαραίτητη για να παραμείνει ο κόσμος ζωντανός, αφού από μόνος του δεν έχει ζωή. Η διακοπή της σχέσης προέρχεται από τον άνθρωπο που ως «αυτεξούσιος» θέλησε να γίνει θεός χωρίς το Θεό. Έτσι επέλεξε τη διακοπή της σχέσης του με το Θεό που τον ζωοποιούσε και επιστρέφει στο μηδέν συμπαρασύροντας και την υπόλοιπη κτίση, αφού είναι ο ηγέτης της. Ο Θεός δε δημιουργεί το κακό, αλλά δίνει στον άνθρωπο τη δυνατότητα της επιλογής, αφού τον έχει δημιουργήσει με ελεύθερη βούληση (αυτεξούσιο) κι εκείνος επιλέγει να γίνει ίσος με το Θεό μέσω της ανυπακοής."
Αν αυτή η εξήγηση ίσχυε - αν δηλαδή ο Θεός ήταν πραγματικά η πηγή του καλού - τότε οι κοινωνίες που τον τιμούν περισσότερο θα έπρεπε να ευημερούν περισσότερο. Συμβαίνει όμως ακριβώς το αντίθετο:
Η Πραγματικότητα
Οι χώρες που απομακρύνονται απο τον θεό, αυτές με τα μεγαλύτερα ποσοστά αθεϊας (πχ Σκανδιναβία) καταγράφουν τα χαμηλότερα ποσοστά εγκληματικότητας, μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής, λιγότερη παιδική θνησιμότητα, λιγότερη χρήση ναρκωτικών, καλύτερη δημόσια παιδεία, σύγχρονα δημόσια νοσοκομεία, ισχυρό κοινωνικό κράτος και οι πολίτες τους δηλώνουν πιο ευτυχισμένοι.
Οι χώρες με υψηλά ποσοστά σχέσης με τον Θεό (Σερβία, Ρουμανία, Βραζιλία, Κολομβία, Ρωσία, ΗΠΑ) καταγράφουν τους χειρότερους δείκτες εγκληματικότητας, διαφθοράς, ανασφάλειας, χαμηλού βιοτικού επιπέδου, υγείας, ελευθερίας λόγου, αδύναμο κοινωνικό κράτος για να στηρίξει τον πληθυσμό - και ένα μεγάλο μέρος του δηλώνει δυστυχισμένο.
Συνεπώς η αιτία του κακού δεν είναι η απομάκρυνση από τον Θεό. Είναι κάτι άλλο. Τι;
Το κακό
Ο ψυχολόγος Kurt Lewin, ιδρυτής της σύγχρονης κοινωνικής ψυχολογίας, διατύπωσε την συμπεριφορά με έναν απλό τύπο: B = f(p,e) οπου η συμπέριφορά (B) είναι μια λειτουργεία (f) που προκύπτει από την προσωπικότητα (p) και το περιβάλλον (e).
Δηλαδή: η συμπεριφορά κανενός δεν προκύπτει από το πουθενά. Είναι το αποτέλεσμα αυτού που είσαι (που στη μεγάλη του πλειονότητα διαμορφώνεται από την παιδεία σου) σε συνδυασμό με το πού βρίσκεσαι. Αν λοιπόν το κακό συμβαίνει στην ανθρώπινη συμπεριφορά, τότε προέρχεται από αυτά τα δύο:
Κακή συμπεριφορά = f( Κακή παιδεία, Κακό περιβάλλον )
-
Κακό περιβάλλον: Οι χώρες με υψηλά ποσοστά σχέσης με τον Θεό λειτουργούν με πολιτικές βαθιάς κοινωνικής ανισότητας, με το ελάχιστο κοινωνικό κράτος, χωρίς αξιοπρεπή δημόσια υγεία, συνθήκες εργασίας, ίσες ευκαιρίες, ίση πρόσβαση στην δικαιοσύνη, ενώ επιβάλουν κοινωνική αδικία, ανασφάλεια και μόνιμο άγχος επιβίωσης σε ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Αυτό είναι, υλικά, το «κακό περιβάλλον».
Και εδώ προκύπτει το παράδοξο: Παρόλαυτα ακόμα και οι φτωχοί ψηφίζουν τις πολιτικές που τους κρατούν φτωχούς. Γιατί; - Κακή παιδεία: Επειδή ένας λαός που υποτιμάει την αξία της ζωής του [1], που πορεύεται χωρίς έναν λογικό απώτερο σκοπό [2], που μαθαίνει το καλό ως προσωπικό συμφέρον [3], που εμποδίζεται η ηθική ανάπτυξη του [4], που εκπαιδεύεται στην τιμωρητική συμπεριφορά και στην καταστολή της κοινωνικής του συνείδησης [5], αυτός ο λαός δεν μπορεί να ψηφίσει το κοινωνικό κράτος που του χρειάζεται για να ευημερήσει. Αφού δεν το αναγνωρίζει καν ως επιλογή.
Με άλλα λόγια: το κακό περιβάλλον γεννά την κακή παιδεία, και η κακή παιδεία διατηρεί το κακό περιβάλλον. Είναι κύκλος. Το ερώτημα είναι: ποιος τον συντηρεί;
Η Διαιώνιση του κακού
Η αληθεια είναι πως ο ιδιος ο θεός δεν είναι το κύριο πρόβλημα, αφού οι θεοί πεθαίνουν εύκολα, αρκεί να ξεχαστούν. Εκτός αν το κράτος αφιερώνει πόρους για την συντήρηση του.
Από το κακό επωφελούνται πολλοί. Τρεις όμως ομάδες εργάζονται ενεργά για τη διαιώνισή του από γενιά σε γενιά:
-
Ιερείς έχοντας επιρροή στην δημόσια παιδεία, κατηχούν στα παιδιά την ιδέα της ελεύθερης βούλησης, την ιδέα πως το κακό στον κόσμο προέρχεται από τις ατομικές πράξεις του καθενός χωριστά, όχι απο τις κοινωνικές συνθήκες και την παιδεία.
Το παιδί μαθαίνει να ερμηνεύει τον κόσμο μέσα από τις ατομικές συμπεριφορές, όχι από τα κοινωνικά δεδομένα. Όμως χτίζοντας τον νοητικό χάρτη του με μικρότερη κοινωνική επιφάνεια αφήνει λιγότερο έδαφος για κοινωνικά δεδομένα και τελικά περιορίζει την αντίληψη της κοινωνικής διάστασης των πραγμάτων και καταστέλει το ενδιαφέρον για κοινωνικό κράτος, ενώ παράλληλα δίδεται περισσότερο έδαφος στην ιδιωτικότητα, την ατομική ευθύνη, στην λογική 'ο καθένας για τον εαυτό του ξεχωριστά, στο 'εάν όλοι ατομικά κάναμε το ταδε...'.
Βλέποντας κάποιον να τρώει από τα σκουπίδια, μέσα απο τον φακό της ελεύθερης βούλησης αντιλαμβάνεσαι την ανάγκη για βοήθεια διαπροσωπικά. Αντιλαμβάνεσε την ανάγκη για καλοσύνη σε μορφή μη-οργανωμένη, στο πλαίσιο της ατομικής ευθύνης. Για τον χριστιανό το καλό είναι αδύναμο γιατί στηρίζεται στην ελεύθερη βούληση του καθενός ξεχωριστά (διαίρει και βασίλευε).
- Επιχειρηματίες ελέγχοντας τηλεόραση, εφημερίδες, ραδιο και internet, συντηρούν καθημερινά την παιδεία της ελεύθερης βούλησης και την λογική της ατομικής ευθύνης, υπέρ ιδιωτικών επιχειρήσεων, κατά του κοινωνικού κράτους. Στηρίζουν τις δεξιες πολιτικές όταν μπορούν και όταν δεν μπορούν απαξιώνουν γενικά το κράτος, τις υποδομές ή τις υπηρεσίες του. Ως τελευταίο χαρτί παίζουν το "όλοι ίδιοι είναι", ένα επιχείρημα που εστιάζει στα πρόσωπα αντί στα κοινωνικά συστήματα, μια τακτική ιδιαίτερα αποτελεσματική σε θεατές που έχουν ήδη εκπαιδεύτεί από την παιδική ηλικία να μην εστιάζουν στην κοινωνική διάσταση των πραγμάτων.
- Δεξιοί Πολιτικοί που στηρίζονται από Ιερείς και Επιχειρηματίες, εφαρμόζουν στην πράξη την "ελεύθερη" βούληση του Θεού: αντικαθιστούν το κοινωνικό κράτος με την ιδιωτική κερδοσκοπία, που γεννά φτώχεια και δυστυχία. Από την κερδοσκοπία ωφελούνται οι επιχειρηματίες και από την δυστυχία οι ιερείς. Γιατί η δυστυχία στέλνει τους ανθρώπους πίσω στον Θεό.
Γιατί ο Θεός χρειάζεται το κακό
Εδώ είναι το κρίσιμο σημείο: η αποτελεσματικότητα του κοινωνικού κράτους απειλεί ευθέως τον Θεό. Του κλέβει τον ρόλο. Τον κάνει λιγότερο απαραίτητο. Όταν οι άνθρωποι είναι καλά, έχουν λιγότερους λόγους να ζητήσουν τη βοήθειά του — απομακρύνονται, και κινδυνεύουν να τον ξεχάσουν. Η δυστυχία των ανθρώπων είναι αυτό που κρατάει τον Θεό ζωντανό.
Γι' αυτό και ένα μόνο σύγχρονο νοσοκομείο κάνει περισσότερο καλό από χίλιες εκκλησίες μαζί. Το κοινωνικό κράτος είναι ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι στηρίζουν ο ένας τον άλλον οργανωμένα — ο τρόπος με τον οποίο θεσμοθετούν την καλοσύνη τους. Και ακριβώς γι' αυτό τα παιδιά εκπαιδεύονται να μένουν μακριά από σκέψεις που απειλούν την ύπαρξη του Θεού.
Ο Κύκλος του κακού
Θεός → Ελεύθερη βούληση → Μετατροπή κοινωνικών προβλημάτων σε προσωπικές αποτυχίες → Αδιαφορία για το κοινωνικό κράτος → Αντικατάσταση του κοινωνικού κράτους με επιδόματα σε ιδιωτικές επιχειρήσεις → Κοινωνική ανισότητα και κακή παιδεία → Ανάγκη για βοήθεια → Θεός.
Περισσότερος θεός φέρνει περισσότερη δεξιά Περισσότερη δεξιά φέρνει περισσότερο θεό. Λιγότερο κοινωνικό κράτος. Περισσότερο κακό.
Για τον Θεό, το κακό υπαρχει γιατί δεν ειμαστε αρκετά καλοί χριστιανοί. Στην πραγματικότητα υπάρχει γιατί απουσιάζει το κοινωνικό κράτος. Το κακό είναι θεμελιακά απαραίτητο για την επιβίωση Ιερέων, Δεξιών πολιτικών και Μεγαλο-επιχειρηματιών. Η ερμηνεία του κακού για να έχει κάποια αξία ως εφόδιο ζωής του παιδιού, θα πρέπει να μπορεί να την χρησιμοποιήσει για να προστατευτεί από αυτό, όχι να κατηχηθεί σε αυτό.
7. Εργασιακές σχέσεις
«Οι δούλοι, υπακούτε στους κατά σάρκα κυρίους σας με φόβο και τρόμο, με απλότητα της καρδιάς σας, σαν στον Χριστό. όχι με οφθαλμοδουλεία, ως ανθρωπάρεσκοι, αλλ’ ως δούλοι Χριστού. εκπληρώνοντας το θέλημα του Θεού από ψυχής, δουλεύοντας με καλή διάθεση σαν να το κάνετε στον Κύριο, και όχι σε ανθρώπους. ξέροντας ότι κάθε ένας ό,τι καλό κάνει, αυτό θα πάρει από τον Κύριο, είτε δούλος είτε ελεύθερος.» Προς Εφεσίους 6:5-8 (Καινή Διαθήκη)
«Οι δούλοι, υποτάσσεστε με κάθε φόβο στους κυρίους σας, όχι μονάχα στους αγαθούς και επιεικείς, αλλά και στους διεστραμμένους. επειδή, αυτό είναι χάρη, το να υποφέρει κάποιος λύπες εξαιτίας της συνείδησης στον Θεό, πάσχοντας άδικα. Επειδή, ποια δόξα υπάρχει, αν αμαρτάνοντας και δεχόμενοι χτυπήματα υπομένετε; Αν, όμως, αγαθοποιώντας και πάσχοντας υπομένετε, αυτό είναι χάρη μπροστά στον Θεό.» Προς Πέτρου Α 2:18-20 (Καινή Διαθήκη)
Προφανώς αυτή η θρησκεία είναι μια οπτική ενός κάθετα οργανομένου κόσμου, όπου ο θεός ως αόρατος αρχηγός μαφίας σε μια πυραμίδα εξουσίας, διοικεί μια τεράστια αλυσίδα υποταγής, στην οποία ο καθένας υποτάσσει τον κατώτερό του, και είναι υποταγμένος στον ανώτερό του.
Θεός » Χριστός » Αρχάγγελοι » Άγγελοι » Ιερείς » Πατέρας » Αγόρι » Γυναίκα » Παιδί » Δούλοι » Ζώα » Φύση.
Ο θεός φαίνεται πιο χρήσιμος σε Ιερείς, δεξιούς πολιτικούς και επιχειρηματίες. Με το αζημίωτο φυσικά καθώς το ένα χέρι νίβει το άλλο εδώ και αιώνες.
8. Η ισότητα φύλων
«Θέλω όμως επίσης να ξέρετε ότι η κεφαλή του κάθε άντρα είναι ο Χριστός, κεφαλή της γυναίκας είναι ο άντρας και κεφαλή του Χριστού είναι ο Θεός» Προς Κορίνθιους Α' 11 π.2 (Καινή Διαθήκη)
«Δε δημιουργήθηκε ο άντρας από τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα από τον άντρα. Ούτε πλάστηκε ο άντρας για χάρη της γυναίκας, αλλά η γυναίκα για χάρη του άντρα. Γι’ αυτό, εξαιτίας των αγγέλων, η γυναίκα πρέπει να έχει στο κεφάλι της ένα σύμβολο της εξουσίας του άντρα της.» Προς Κορίνθιους Α' 11 π.8,9,10 (Καινή Διαθήκη)
«Οι γυναίκες να υποτάσσονται στους άντρες τους όπως στον Κύριο. Γιατί ο άντρας είναι ο αρχηγός της γυναίκας, όπως κι ο Χριστός είναι ο αρχηγός της εκκλησίας. Ο Χριστός είναι και ο σωτήρας του σώματός του, δηλαδή της εκκλησίας. Όπως όμως η εκκλησία υποτάσσεται στο Χριστό, έτσι και οι γυναίκες πρέπει σε όλα να υποτάσσονται στους άντρες τους.» Προς Εφέσιους 5π22,23,24 (Καινή Διαθήκη)
Ο Θεός προωθεί μια σαφή ιεραρχία των φύλων, στην οποία οι άντρες είναι ανώτεροι από τις γυναίκες. Οι γυναίκες καλούνται να υποτάσσονται στους άντρες τους, όπως η εκκλησία υποτάσσεται στον Χριστό.
- Τα αγόρια όσο πιο σοβαρά παίρνουν τον λόγο του θεού τόσο μαθένουν να υποτιμούν τα κορίτσια ως κατώτερα όντα.
- Οι κορίτσια που εμπιστεύονται τον λόγο του Θεού και αποδέχονται την υποβάθμισή τους, καλλιεργούν και το αντίστοιχο κόμπλεξ κατωτερότητας, αντιδραστική συμπεριφορά, χαμηλή αυτοπεποίθηση ή ακόμα και ανεκτικότητα στην ενδοοικογενειακή βία.
Τα άθεα παιδιά ανθρωπιστικής παιδείας, με εφόδιο την αποδοχή διαφορετικότητας που καλλιεργούν κατά την αναζήτηση του απώτερου σκοπού της ζωής τους και την περαιτέρω ανάπτυξη της ηθικής επιπέδου 5 και 6, διαθέτουν τις βάσεις για να αναγνωρίζουν την ίδια αξία για όλα τα φύλα. Την ανθρώπινη αξία.
9. Ο Σεβασμός στην φύση
Στη Γένεση, ο Θεός δηλώνει την πρόθεσή του: «Ας φτιάξουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με την εικόνα τη δική μας και την ομοίωση, κι ας εξουσιάζει στης θάλασσας τα ψάρια, στου ουρανού τα πτηνά, στα ζώα και γενικά σ’ όλη τη γη και στα ερπετά που σέρνονται πάνω σ’ αυτήν.» Γένεσις 1:26-28
Στο Δευτερονόμιο, η γη παρουσιάζεται ως δώρο στον άνθρωπο: «...συ χαρίζστο χρέος, θα σε ευλογήση ο Κυριος εις την χώραν, την οποίαν σου έδωκε ως κληρονομίαν.»Δευρονόμιο 15,4
Ο Θεός θεμελιώνει δύο ιδέες που πάνε μαζί. Πρώτον, ο άνθρωπος βρίσκεται στην κορυφή της δημιουργίας, με εξουσία πάνω στη φύση. Δεύτερον, ότι η ίδια η φύση δεν είναι αυτόνομη οντότητα αλλά κληρονομιά που του παραχωρείται. Κι αν κάτι σου ανήκει ως κληρονομιά, το διαχειρίζεσαι όπως κρίνεις — δεν λογοδοτείς σε αυτό.
Αυτή η θεολογική θέση δεν μένει στα χαρτιά, μεταφράζεται σε πολιτική συμπεριφορά. Οι θεοσεβούμενοι ψηφοφόροι τείνουν να στηρίζουν θεοσεβούμενους δεξιούς πολιτικούς, οι οποίοι αντιμετωπίζουν τη φύση όχι ως ζωντανό οικοσύστημα στο οποίο ανήκουμε όλοι, αλλά ως περιουσιακό στοιχείο προς διαχείριση και εκμετάλλευση. Αυτου του είδους η νομοθεσία διευκολύνει την κερδοφορία των επιχειρηματιών. Με αυτον τον τρόπο η ιδέα του θεού καταστρέφει την φύση.
Στο βάθος, ωστόσο, υπάρχει κι ένας πιο θεμελιώδης λόγος αδιαφορίας: για τον πιστό, αυτός ο κόσμος είναι έτσι κι αλλιώς προθάλαμος[1]. Η αληθινή ζωή έρχεται μετά. Άρα γιατί να σταθεί κανείς πολύ στην προστασία του προθαλάμου; Καταστρέφοντας την φύση, η ιδέα του θεού καταστρέφει και τον άνθρωπο μαζί της.
Για τον άθεο η σχέση με τη φύση ξεκινά από εντελώς άλλο σημείο. Δεν υπάρχει κάποιος που του χάρισε τον κόσμο - ο ίδιος προέρχεται από αυτόν. Κάθε νέα γνώση που αποκτά για τη βιολογία αποκαλύπτει πόσα μοιράζεται με τα υπόλοιπα έμβια όντα: κοινούς προγόνους, κοινό γενετικό υλικό, κοινούς βιολογικούς μηχανισμούς. Για τον άθεο όλα τα ζωντανά αυτού του πλανήτη είναι μακρινοί βιολογικοί συγγενείς του.
Η θάλασσα είναι το πατρικό του σπίτι. Μέσα σε μια θάλασσα άλλωστε εξακολουθεί να γεννιέται ακόμα.
Είναι λογικό πως, όσο πιο πολλά γνωρίζει για την φύση τόσο πιο συνδεδεμένος νιώθει με αυτήν, ως οργανικό κομμάτι της.
Εδώ ακριβώς έγκειται και η σημασία της θεωρίας της εξέλιξης - μιας θεωρίας που η εκκλησία πολεμά συστηματικά ώστε να μη διδάσκεται στη δημόσια παιδεία. Γιατί η εξέλιξη δεν είναι μόνο επιστημονικό μοντέλο, είναι και ηθικό μήνυμα. Διδάσκει στο παιδί ότι ο ρόλος του στον πλανήτη δεν είναι να εξουσιάζει, ούτε ότι η φύση είναι κληρονομιά του. Είναι, αντιθέτως, αλληλοεξαρτώμενο μέρος ενός ευαίσθητου οικοσυστήματος, το οποίο οφείλει να σέβεται.
Κι αυτός ο σεβασμός έχει διαφορετική ρίζα: δεν πηγάζει από τον φόβο της θεϊκής τιμωρίας, αλλά από την κατανόηση. Ξέρω από πού έρχομαι, ξέρω σε τι ανήκω, και ξέρω ότι η ζημιά που κάνω στην φύση είναι στην ουσία ζημιά στον ίδιο μου τον εαυτό.
10. Ωριμότητα
«Και σεις, πρόβατά μου, τα πρόβατα της βοσκής μου, σεις είσθε άνθρωποι, και εγώ ο Θεός σας...»Ιεζεκιήλ 34:31
«Ο Χριστός διεκήρυξε. Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός… την ψυχή μου βάζω για χάρη των προβάτων»Ιωάννης 10:1-1-15 (Καινή Διαθήκη)
«ο οποίος τις αμαρτίες μας βάσταξε ο ίδιος στο σώμα του επάνω στο ξύλο, για να ζήσουμε στη δικαιοσύνη, αφού πεθάναμε ως προς τις αμαρτίες «με την πληγή του οποίου γιατρευτήκατε». Επειδή, ήσασταν «ως πρόβατα που περιπλανιόνταν» αλλά, τώρα, επιστραφήκατε στον ποιμένα και επίσκοπο των ψυχών σας» Α’ Πέτρου 2:25 (Καινή Διαθήκη)
Πώς κάποιος θα πατήσει στα πόδια του αν έχει ΚΥΡΙΟ, Δηλαδή τι είναι? δούλος ή παιδί?
Όταν η ωριμότητα απαιτεί αυτονομία και υπευθυνότητα, πως μπορεί κάποιος να ωριμάσει όταν ζώντας με την πεποίθηση πως ένας ουράνιος πατέρας τον παρακολουθεί και τον προσέχει όπου και αν πάει? Το παιδί όταν βρεθεί μόνο του θα πρέπει να γνωρίζει ότι είναι πραγματικά μόνο, ότι ο ίδιος είναι ο κύριος του εαυτού του, και κανένας φανταστικός φίλος δεν πρόκειται να το βοηθήσει. Στα δύσκολα δεν πέφτουμε να προσκύνησουμε. Σηκωνόμαστε στα πόδια μας και προχωράμε, μόνοι ή με παρέα, με όποιον τρόπο μπορούμε.
Όταν ωριμάζουμε δεν είμαστε παιδιά κανενός ουράνιου πατέρα, γιατί δεν είμαστε παιδιά γενικώς. Αν κάπου αισθανόμαστε παιδιά τότε κάπου δεν ωριμάσαμε. Τα βασικά.
Άλλωστε πώς θα γίνεις υπεύθυνος για τις επιλογές σου, αν μπορείς ανά πάσα στιγμή να ζητάς συγχώρεση από τον αόρατο μπαμπά σου? Είναι προφανές πως δεν υπάρχει κανένας για να μας συγχωρέσει, γιαυτό προσέχουμε τις πράξεις μας εφόσον θέλουμε να κερδίσουμε τον αυτοσεβασμό μας και να μην τον χάσουμε βλάπτοντας τους άλλους ή τον εαυτό μας.
Σχολιάστε ελεύθερα